Op de ochtend van de demonstratie moesten de uit Duitsland en Nederland afkomstige nazi's voorverzamelen. Tegelijkertijd zocht de burgemeester een lokatie uit die zo ver mogelijk af lag van de op dat moment plaatsvindende anti-fascistische demonstratie. Deze lokatie, naast het station van Kerkrade, werd afgegrendeld door een enorme hoeveelheid politie. Daarna werden de ongeveer honderdvijftig nazi's, waarvan een kwart uit Nederland afkomstig was, onder politiebegeleiding aangevoerd. De burgemeester had twee uur uitgetrokken voor de demonstratie. Na een kwartier marcheren en enkele toespraken moesten de NVU'ers echter weer vertrekken, onder druk van de dichterbij komende anti-fascistische demonstratie. 

Een man die op tv niets wil zeggen over de ideologie van zijn organisatie omdat hij zich dan ´strafbaar zal maken´, mag samen met zijn trawanten demonstreren. Een man die, net als zijn organisatie, bekend staat om criminele handelingen (oproepen tot rassenhaat, aanzetten tot geweld), een man die zelf ook meermalen is veroordeeld voor geweldpleging en discriminatie. Een man die een overtuigde nationaal-socialist is en geweld niet schuwt. De leider van de Nederlandse Volks Unie (NVU), Constant Kusters. Gisteren was het zover in Kerkrade en haar Duitse buurplaatsje Herzogenrath. Nadat jarenlang het demonstreren van extreem-rechts in Nederland moeilijk, ja bijna onmogelijk was, zorgde Burgemeester Som van Kerkrade er voor dat het toch weer kan. De NVU wilde samen met Duitse fascisten demonstreren als protest tegen ´De criminalisering van nationalisten´. Burgemeester Som verbood de demonstratie omdat hij verstoring van de openbare orde verwachtte, mede vanwege aangekondigde tegendemonstraties. Een bekend scenario. Helaas stapte Kusters naar de rechter. Een kort geding volgde waarbij de Burgemeester tot ieders verbazing niet de Gemeentelijke advocaat inzette noch enige documentatie over de aard van de NVU overlegde. Het enige argument van Som voor de rechter was ´ik heb niet genoeg agenten´. Hier maakte de rechter dan ook korte metten mee en oordeelde dat de fascisten toestemming hadden om te marcheren. Het precedent was gezet. 

Anti Fascistische Aktie (AFA) had opgeroepen voor een tegendemonstratie en blokkade op de grens, aangezien de NVU samen met ´Duitse kameraden´ vanuit buurgemeente Herzogenrath wilden vertrekken. Drie dagen geleden was deze oproep gevolgd door een brede oproep, onder andere ook ondertekend door het Nederlands Auschwitz Comité. Gisteren waren wij aanwezig bij deze tegendemonstratie, die na het nodige marchanderen met Burgemeester Som toch werd toegestaan. Van meet af aan probeerde Som ons te criminaliseren. Eerst door GroenLinks Kerkrade, die net als alle andere raadsfracties de brede omroep had ondertekend, een eigen demonstratie aan te bieden via een andere route, zover mogelijk bij de NVU demonstratie vandaan. Dit zou dan de demonstratie van de ´goede´ antifascisten zijn, terwijl alle andere organisaties zouden worden bestempeld als ´foute antifascisten´, met alle gevolgen van dien; bestuurlijke ophouding, arrestaties enzovoort. Gelukkig ging GroenLinks Kerkrade hier niet op in. Het zette echter wel de toon. 

Zelfs toen de NVU de dag voor hun demonstratie een pamflet in Kerkrade verspreidde met daarop namen, privé adressen, telefoonnummers en foto's van Kerkraadse raadsleden die de oproep voor een tegendemonstratie hadden ondersteund bleef Burgemeester Som geveld door bestuurlijke inertie. Op basis van dit pamflet had hij alsnog de fascistische demonstratie kunnen verbieden en later daarover een juridisch gevecht aangaan. Overleg tussen de organisatoren van de tegendemonstratie (AFA) en de Gemeente kenmerkte zich van de kant van de Gemeente Kerkrade en de politie door grote onkunde van de materie. Vol interesse werd genoteerd wat allemaal niet mocht en op welke uitingen moest worden gelet bij de demonstratie van de NVU. Ongelofelijk. Er is over de NVU en haar daden toch ruim kennis aanwezig. Bij Antifascistische groeperingen, bij het LBR, bij het Landelijk Expertise Centrum Discriminatie van het Openbaar ministerie en bij de Anti Discriminatie Bureaus in de regio Limburg. 

De demonstratie zelf had veel weg van een anticlimax. De NVU kreeg haar (korte) demonstratie en persmoment, bij en rond het station. De bussen met tegendemonstranten werden al op de snelweg buiten Kerkrade door politie ingesloten en naar een plek bij de grens gebracht, waar zij werden doorzocht en iedereen werd gecontroleerd op de aanwezigheid van wapens (!). Vervolgens mochten wij, 500 mensen sterk, demonstreren. Als je het zo noemen kunt tenminste. Voortdurend werden wij in kringetjes door straatjes rondgeleid en door de ME van alle kanten ingesloten, het zogenaamde ´einkesselen´ afgekeken van de Duitse politie. ´Jullie zijn allemaal vuile crypto-communisten!´ riepen een paar agenten naar demonstranten. Van het zogenaamde tekort aan politiemensen was niet veel overgebleven. Die ochtend hadden we dat al gezien, bij het klooster Rolduc stonden toen zeker 10 pelotons ME klaar. Op een zeker moment wisten wij door de omsingeling heen te breken en contact te maken met de Duitse tegendemonstranten, waarna we onder Duitse ME-begeleiding de grens zijn overgegaan. In Herzogenrath hebben we toen het treinstation bezet waar de Duitse ´kameraden´ van de NVU later wilden aankomen. Doordat wij nu met een paar duizend waren was dit voor hen onmogelijk en werden zij door de Duitse politie naar een dorpje in de omgeving gebracht waar zij een korte ´kundgebung´ deden. Onze demonstratie had dus toch nog een beetje zin. Er werden vijf arrestaties verricht, twee tegendemonstranten wegens ´duwen, trekken en schelden´ en drie NVU-leden, één wegens lastigvallen van een zwarte man en twee wegens het bezit van messen. 

Som heeft door zijn geblunder een gevaarlijk precedent laten ontstaan. De NVU heeft al triomfantelijk aangekondigd dat zij nu ook in andere steden zal gaan demonstreren. Andere fascistische organisaties zullen volgen. Daar moeten wij ons allen op voorbereiden. Belangrijk daarbij is dat de trend van Burgemeesters om alleen te kijken naar ´openbare orde´ moet worden doorbroken. De nadruk moet komen te liggen op de intentie van fascistische organisaties het plegen van discriminatie en het opheffen van de democratie. Niet op het criminaliseren van democratische tegenkrachten. Bij het gereedkomen van dit artikel lees ik dat Som in beroep gaat tegen de beslissing van de rechter om de demonstratie van extreem-rechts toe te staan. Daar is hij rijkelijk laat mee. 
 

Ronald Eissens